خرداد امسال بود که وزیر علوم، تحقیقات و فناوری سفری به فرانسه داشت؛ سفری که طی آن با آژانس دانشگاهی فرانکوفونی تفاهمنامهای امضا میشود. طبق اظهارات قائممقام وزیر علوم در امور بینالملل، دلیل همکاری ایران با این آژانس شکستن انحصار زبان انگلیسی در ایران اعلام شد. هرچند وزارت علوم هدف از توافق با فرانکوفونی (AUF) در خرداد سالجاری را شکستن انحصار زبان انگلیسی در دنیا عنوان کرد، اما اتفاقات اخیر دانشگاهالزهرا (س) نشان از آن دارد که در پشتپرده، فرانسویها از طریق این توافق در پی نفوذ در محافل آکادمیک ایران و تأثیرگذاری بر دانشجویان و اساتید کشور هستند.
طبق اعلام سفارت فرانسه در ایران، دانشگاه الزهرا (س)، امیرکبیر، صنعتی شریف و اصفهان در آذر سالجاری به عضویت آژانس دانشگاهی فرانکوفونی (AUF) درآمدهاند؛ پیش از این نیز دانشگاههای تهران، تربیت مدرس، تبریز و شهیدبهشتی عضو این آژانس بودهاند؛ آژانسی که به گفته فرانسویها مهمترین فعالیتش تخصیص کمکهزینه جابهجایی برای اساتید و دانشجویان دانشگاههای ایران به فرانسه است.
نکته مهم اینجاست طبق اعلام سایت رسمی آژانس فرانکوفونی، توافقنامه وزارت علوم و آژانس دانشگاهی فرانکوفونی، اعضای این آژانس در ایران را قادر میسازد که در سه زمینه مسائل علمی، آموزشهای پزشکی و زبان فرانسوی همکاریهای عمیقی داشته باشند. فعالیتهایی مانند مبادله استادان و پژوهشگران به صورت صریح در متن این تفاهمنامه ذکر شده است.
آژانس دانشگاهی فرانکوفونی
آژانس دانشگاهی فرانکوفونی (agence universitaire de la francophonie) یک انجمن بینالمللی است که بیش از ۵۰ سال از تأسیس آن میگذرد. این آژانس با ۸۴۲ عضو از ۱۱۱ کشور، یکی از بزرگترین انجمنهای آموزش عالی و مؤسسات تحقیقاتی در جهان محسوب میشود. هدف اصلی این آژانس همانطور که از نامش پیداست، توسعه زبان فرانسوی به عنوان زبان علمی رایج در دنیاست، به طوری که در اهداف این آژانس تبدیلشدن زبان فرانسه به زبان دوم علمی در دنیا تا سال ۲۰۵۰ میلادی پیشبینی شده است، اما نکته مهم اینجاست هدف آنها تنها به توسعه زبان محدود نمیشود. طبق آنچه نماینده رئیسجمهور فرانسه در امور فرانکوفونی اعلام کرده است: «فرانکوفونی به عنوان یکی از اولویتهای فعالیتهای دیپلماتیک فرانسه است» که این نشان از تلاش فرانسویها برای دستیابی هر چه بیشتر به منافع حاصل از گسترش فرانکوفونی است.
به اسم گسترش زبان به نام بهرهبرداری تجاری
مؤید دیگر این ماجرا، کتاب «کارنامه فرهنگی فرنگی در ایران» هما ناطق است که آن را در سال ۱۳۷۵ در پاریس منتشر کرده است. وی در بخشهایی از این کتاب مینویسد: «هر آنکه به زبان فرانسه روی آورد، به راه و رسم فرانسوی نیز روی خواهد کرد و رویکرد به خلقوخوی فرانسوی، رویآوری به فرآوردههای فرانسه خواهد بود. گسترش زبان فرانسه در خارج از کشور، ابزاری کاربردی در گسترش روابط، در تسهیل دادوستد و در تولیدات ملی است.» با عنایت به این عبارات و چنانکه از منابع دیگر نیز برمیآید، فرانسه برای نفوذ در بسیاری از کشورها، به ویژه ایران که در آن رقابت با دو قدرت استعماری دیگر یعنی روس و انگلیس بسیار دشوار بود، راهبرد فرهنگی را انتخاب کرد. چنین راهبردی البته موفق هم بود، زیرا نهتنها بسیاری از دولتمردان، شاهزادگان و اعیان بلکه بسیاری از دانشآموختگان آن روز ایران نیز، فرانکوفون و فرانکوفیل (فرانسهدوست) شده بودند.
این همان موضوعی است که مقام معظم رهبری در دیدار با اعضای فرهنگستان زبان و ادب فارسی در سال ۱۳۷۰ فرمودند، مبنی بر اینکه «هر زبانی که سعهنفوذ آن زیاد باشد، طبیعی است که با خود فرهنگی را حمل میکند. کاری که امروز دولتهای استعمارگر و سلطهطلب میخواهند با خرجهای زیاد و با اعمال نفوذهای فراوانی در دنیا انجام بدهند.»
به رسمیت شناختن مدارک دانشگاهی در کشور مبدأ، داشتن یک یا چند دانشکده، مرکز، بخش یا مؤسسه مطالعات فرانسوی که از زبان فرانسه به عنوان زبان کار استفاده میکنند، توسعه استفاده از زبان فرانسه و انجام برنامههای عملی در زمینه فرانکوفونیک برخی معیارهای مندرج شده در سایت رسمی آژانس دانشگاه فرانکوفونی برای دانشگاههایی است که میخواهند «عضو وابسته» این آژانس شوند. حال باید پرسید آیا «برایتونیک» هم مبدع آن فرانسویها بودند، جزو همین برنامههای علمی درج شده در سایت است؟!