
نویسنده: زهرا چيذري
سيل آذربايجان تنها يك سيلاب كوچك بود؛ سيلابي كه در اشلهاي جهاني شايد تنها يك كشته ميداد، اما آشنا نبودن مردم با خطردر كنار ناتواني سازمان مديريت بحران در جلب مشاركت مردم موجب شد تا چنين رخدادي حدود 40 نفر از هموطنانمان را در كام مرگ فرو برد. اين موضوعي است كه دبير علمي هشتمين همايش سلامت در بلايا و حوادث طبيعي با بيان آن نسبت به قرار گرفتن سازمان مديريت بحران ذيل وزارت كشور انتقاد دارد؛ چراكه از نگاه وي وزارت كشور سياسي و متغير است و به همين دليل سازمان مديريت بحران در حوادث پيش آمده در كشور نتوانسته عملكرد خوبي داشته باشد.
دو سال پيش بود كه سيلابي در پايتخت موجب كشته شدن 14 نفر شد؛سيلابي كه قاعدتاً نبايد خسارت جاني در پي ميداشت، اما اين آخرين حادثه نبود و اين روزها در غم از دست دادن حدود 40 نفر از هموطنانمان در آذربايجان بر اثر يك سيلاب نشستهايم؛ حادثهاي كه با عنايت به تغييرات آب و هوايي كشورمان وقوع دوباره آن دور از انتظار نيست؛ چراكه دكتر محمد رضا خانكه، دبير علمي هشتمين همايش سلامت در حوادث و بلايا كه قرار است از 2 تا 4 ارديبهشت ماه در مركز همايشهاي بينالمللي رازي برگزار شود، تأكيد ميكند: ايران دو برابر ساير كشورهاي جهان تغييرات آب و هوايي دارد و سرما و گرماي شديد و بارانهاي سيلآسا پديدههايي است كه طي پنج سال آينده پيش روي كشورمان قرار خواهند گرفت، همچنانكه با طوفانهاي گرد و غبار بيشتري مواجه خواهيم بود؛گرد و غباري كه بنا بر اعلام سازمان جهاني بهداشت دومين علت مرگ و مير در جهان شده است.
مدير كل مقابله با حوادث و بلاياي وزارت بهداشت هم با اشاره به اينكه ايران كشوري حادثهخيز است و سيل، خشكسالي بسياري از مردم را سالانه درگير ميكند، ميگويد: به طور متوسط در كشور سالانه 2 هزار و 900 نفر در اثر مخاطرات جان خود را از دست داده و يك ميليون و نيم تحتتأثير قرار ميگيرند.
9 از 100 نمره آمادگي در برابر حادثه
سيل، زلزله، رانش زمين و بسياري از حوادث طبيعي ديگر كشورمان را در اين حوزه ركورددار كرده است و ايران رتبه ۸ از ۱۰ را در مخاطرات طبيعي و حادثهخيز بودن دارد و هر حادثهاي از اين دست كه رخ ميدهد با تعداد زيادي كشته و مصدوم مواجهيم.
به گفته علي اردلان، مدير كل مقابله با حوادث و بلاياي وزارت بهداشت بر اساس آخرين برآوردها آمادگي خانوارهاي ايراني 3/9 از 100 است و بايد اقدامات آموزشي در اين زمينه صورت گيرد.
دكتر خانكه هم با مقايسهاي ميان زلزله بم با قدرت 6/6 ريشتر و زلزلهاي در ژاپن با قدرت 3/7 در زماني حدود 10 سال پيش از زلزله بم ميگويد: در زلزله بم از 90 هزار نفر جمعيت اين شهر 40 هزار كشته و 50 هزار مجروح و مصدوم داشتيم در حالي كه در ژاپن تنها 6 هزار نفر كشته شدند و بعد از اين حادثه همه ساله در سالروز اين زلزله مسئولان از مردم عذرخواهي ميكنند. وي دليل خسارات جاني بالا در حوادث طبيعي كشورمان را اول نداشتن ادراك مناسب مردم از خطر و دوم بيتوجهي مسئولان به مدريتي بحران ميداند. دبير علمي كنگره بينالمللي سلامت در حوادث و بلايا با تشريح حوادث غيرمترقبه در سالهاي آينده معتقد است: ديگر نبايد از زلزله ترسيد زيرا زلزله بسيار نجيب شده است و بايد از حوادث بر اثر تغييرات جوي آب و هوايي ترسيد زيرا در سالهاي آينده شاهد سيلهاي عظيم و وقوع گرد و غبارهاي بزرگ در 25 استان كشور خواهيم بود.
خانكه در توضيحات بيشتر نسبت به هشدار درباره سيلهاي عظيم ميافزايد: مردم تا چندين سال به خشكسالي عادت داشتند و فكر نميكردند كه رودخانهها باعث چنين سيلي شوند و از طرفي بايد مسئولان نيز به وظايف نظارتي خود بيشتر و بهتر عمل كنند كه چرا در بستر رودخانهها و درياها و جنگلهاي اين همه تجاوز حريم ميشود.
تهران روزي يك ميليمتر فرو ميرود
وی اولويت مديريت بحران را در سياستگذاريها ميداند و تصريح ميكند: در مدرسهسازي، شهرسازي و همه اقدامات بايد به مديريت خطر توجه شود در حالي كه به طور نمونه در شهر تهران با توسعه شرقي غربي در نقاط خوش آب و هوا مواجهيم و اين توسعه درست روي خط خطر است. به گفته وي بعد از حادثه شهران بنا به اعلام شهرداري تهران 400 نقطه تهران در معرض حوادث مشابه قرار دارند و همچنين تهران روزانه يك ميليمتر نشست ميكند و اين نشست در مناطق جنوبي جديتر است. خانكه تأكيد ميكند: مسئولان بايد نقاط خطر را شناسايي و به مردم معرفي كنند. وي با اشاره به اينكه تهران يكي از تجاريترين شهرهاي دنياست و بيش از هر شهر ديگري در دنيا پاساژ دارد، ميافزايد: در همهجاي دنيا براي ساخت يك مجتمع تجاري بزرگ از مردم منطقه نظرخواهي ميشود، اما در تهران شما شاهد رويش يكباره مالهاي بزرگي همچون ارگ هستيد و اين مراكز تجاري در صورت بروز بحران امدادرساني را با مشكل مواجه ميكند و مردم بايد اين موارد را از مسئولان مطالبه كنند.
رانت در مديريت بحران
از نگاه دبير علمي كنگره بينالمللي سلامت در حوادث و بلايا، امروز در كشور يكي از بزرگترين مشكلات حوزه بحرانهاي غيرمترقبه كشور عملكرد سازمان مديريت بحران است. دبير علمي كنگره بينالمللي سلامت در حوادث و بلايا معتقد است: ايران در علم بحران از كشورهاي ديگر عقبماندهتر نيست، اما در اجراي اين استانداردها عقب ماندهايم. به گفته خانكه بزرگترين مانع براي توسعه مديريت بحران رانت است و تا زماني كه رانت وجود دارد و منابع ملي به اين صورت تقسيم ميشود، نميتوان به هيچ اتفاق مثبتي اميد بست. وي با انتقاد از اينكه سازمان مديريت بحران كشور زيرمجموعه وزارت كشور است، ميافزايد: وزارت كشور يك وزارتخانه سياسي است و بايد سازمان مديريت بحران در حد و اندازه معاون رياست جمهوري قرار گيرد.