
حالا ديگر چند هفتهاي است كه رئيسجمهور امريكا لفاظيهاي ضدبرجامي را كنار گذاشته و مقامهاي بلندپايه دولت او هم كمتر به توافق هستهاي دولت روحاني با 1+5 حمله ميكنند. نگاه رايج اين است که چالشهاي ديگر دولت امريكا به اندازهاي رسيده كه توافق هستهاي با ايران را از نقطه مركزي حملات خارج كرده است. برخي نيز گفتهاند او نحوه برخورد با توافق هستهاي را به كنگره امريكا سپرده است. با اين حال، تصميم ديروز سناي امريكا براي تعليق بررسي تحريمهاي ايران نشان داد صرفنظر از اينكه چه كسي وارد كاخ سفيد شود، سمت و سوي كلي كاخ سفيد حمايت از جرياني است كه واشنگتن آن را ميانهرو ميداند.
به گزارش «جوان»، باب کورکر، رئيس کميسيون روابط خارجي سناي امريکا ديروز گفت که سناي امريكا بررسي طرح جديد تحريمهاي ايران را به دليل نگراني اتحاديه اروپا از تأثير آن بر انتخابات رياست جمهوري در ايران، تا بعد انتخابات ارديبهشتماه به تعويق انداخته است. هفت سناتور جمهوريخواه و هفت سناتور دموکرات هفته قبل طرحي را به جريان انداختند كه بر اساس آن، هر فردي که با برنامه موشکهاي بالستيک ايران در ارتباط باشد، تحريم خواهد شد. اين پيشنويس، رئيسجمهور امريکا را موظف ميکند ظرف ۹۰ روز، سپاه پاسداران، مقامات، نمايندگان و اشخاص وابسته در خارج از ايران را كه امريكا تشخيص داده فعاليت تروريستي دارند، تحريم کند. با اين حال، آنگونه كه باب كوركر از معدود سناتورهاي جمهوريخواه حامي برجام گفته، اين طرح تا بعد از انتخابات ايران به تعويق خواهد افتاد. براساس گزارش دويچه وله، سناتورهاي امريکايي گفتهاند كه نميخواهند بررسي طرح تشديد تحريمهاي ايران باعث شکست خوردن حسن روحاني و جناح معتدل در انتخابات ايران شود؛ رئيسجمهوري كه به گفته آنها بهرغم انتقادهاي گسترده داخلي، عامل توافق هستهاي با امريكا، سه كشور اروپايي، چين و روسيه است. هنوز مشخص نيست چه كسي به كنگره امريكا پيشنهاد كرده كه اين طرح را در آستانه انتخابات متوقف كند، به خصوص كه مقامهاي ديپلماتيك دولت روحاني نيز پيش از اين وجود هرگونه تماس غيررسمي با دولت ترامپ را تكذيب كردهاند. با اين حال، از صحبتهاي باب كوركر ميتوان حدس زد كه شركاي اروپايي به امريكا توصيه كردهاند روند بررسي تحريم را متوقف كند.
باب کورکر كه در حال حاضر رئيس کميسيون روابط خارجي سناي امريکاست گفته كه اين تحريمها به دليل نگراني اتحاديه اروپا از تأثير آن بر انتخابات رياست جمهوري در ايران به تعويق ميافتد. اين سناتور جمهوريخواه که خود از طراحان پيشنويس تحريمهاي اخير است گفته كه اروپا متحد امريکاست، از اينرو نگراني اين اتحاديه براي امريکا قابل توجه است. علاوه بر اتحاديه اروپا كه طي ماههاي اخير مناسبات خوبي با دولت روحاني برقرار كرده، بهنظر ميرسد برخي لابيهاي ايراني داخل امريكا مانند شوراي ملي ايرانيان امريکا (موسوم به ناياك) نيز در مكث انتخاباتي تحريمهاي امريكا نقش دارند، گروهي كه محمدجواد ظريف، وزير امور خارجه دولت روحاني، قبل از تصدي پست وزير خارجه، تماسهايي را با تريتا پارسي رئيس آن داشته و در سال 2013 برخي تبادلات ايميلي ظريف با او از طريق رسانههاي امريكايي منتشر شد. ناياك اخيراً چند روز بعد از به جريان افتادن طرح تحريمهاي جديد در سناي امريكا، هشدار داده بود اين طرح ميتواند برجام را برهم بزند و ايران و امريکا را در مسير برخورد نظامي قرار بدهد.
فراتر از لفاظيهاي ضدبرجامي ترامپ
دونالد ترامپ، رئيسجمهور امريكا قبل و بعد از ورود به كاخ سفيد، از توافق هستهاي با ايران انتقاد و آن را «ابلهانه ترين» توافقي توصيف كرد كه تاكنون ديده است. ترامپ در آخرين روزهاي ديماه 95 گفته بود كه توافق هستهاي با ايران را يكي از «بدترين توافقهايي» ميداند كه تا «به حال انجام شده» است. موضعگيري ترامپ باعث تقويت اين فرض شد كه او به دنبال كنار گذاشتن توافق هستهاي است. با اين حال، كاهش لفاظيهاي رئيسجمهور امريكا و اطرافيانش عليه برجام طي هفتههاي اخير اين فرض را تقويت كرده كه او نه به دنبال نقض توافق هستهاي، بلكه در پي اجراي سختگيرانه آن است، به خصوص كه او گفته است مانند سياستمداران قصد ندارد بگويد با برجام چه خواهد كرد و وعده كرد: «كاري را انجام ميدهم كه بايد انجام بدهم.» به اين ترتيب بسياري از كارشناسان امريكايي مانند ﺟﺎن ﻟﯿﻤﺒﺮت، مسئول ﭘﯿﺸﯿﻦ پرونده اﯾﺮان در وزارت ﺧﺎرﺟﻪ اﻣﺮﯾﮑﺎ معتقدند كه ترامپ براي حفظ جايگاه رياست جمهوري و اعتبار بينالمللي امريكا به توافق هستهاي با ايران متعهد خواهد ماند. برخي در تهران پا از اين هم پيشتر گذاشته و ميگويند كه بهرغم لفاظيهاي ترامپ، همتيميهاي او اين توافق را در كل به نفع امريكا ميدانند و از اينرو به سمت تضعيف آن حركت نخواهند كرد. اين مسئله به خصوص در فضاي فكري ترامپ كه روي حمايت از گسترش فضاي تجاري امريكا اصرار خاصي دارد، اهميت پيدا ميكند. همزمان با انتشار خبر تعويق طرح جديد تحريم سنا، شركت امريكايي بوئينگ، يکي از بزرگترين صادرکنندگان امريکايي اعلام کرد که با شركت ايراني آسمان براي فروش 80 هواپيماي تجاري به ايراناير به ارزش 16/6 ميليارد دلار توافق كرده است، توافقي كه گفته شده حدود 18 هزار فرصت شغلي در اين کشور ايجاد ميکند. هرچند بوئينگ گفته كه اين توافق نيازمند موافقت دولت امريکاست، ولي سناتور جمهوريخواه جان مک کين كه از منتقدان توافق هستهاي است، ميگويد که قرارداد شرکت بوئينگ با ايران کاملاً قانوني است. به گزارش شبکه بلومبرگ، جان مک کين، رئيس کميته نيروهاي مسلح سناي امريکا گفت: من با توافق هستهاي ايران مخالف بودم و تمايلي به انجام کاري در راستاي کمک به ايرانيها ندارم، اما آنچه ايرانيها در مورد قرارداد با بوئينگ انجام دادهاند، کاملاً قانوني است. آنها پول را دريافت کردهاند و مفاد قرارداد در مورد يک سيستم تسليحاتي نيست بنابراين نيازي به اقدامي از سوي کنگره امريکا نيست.
چراغ سبز كساني مانند مك كين جمهوريخواه، نشان ميدهد كه در داخل دولت ترامپ نيز درباره مزاياي تجاري توافق هستهاي با ايران بحثهايي جدي وجود دارد. روزنامه امريکايي نيويورك تايمز، توافق بوئينگ و شرکت «آسمان» را آزموني براي دونالد ترامپ خوانده، چراکه او از يکسو برجام را بدترين توافق خوانده و از سوي ديگر قول داده اولويتش حفظ منافع شرکتهاي امريکايي است. نيويورکتايمز با اشاره به برجام و تأکيد آن بر فروش هواپيماهاي مسافربري به ايران نوشته است: «آقاي ترامپ بارها توافق هستهاي را تقبيح کرده، اما ترامپ همچنين قول داده که از صنايع و کارگران امريکايي در رقابت با همتايان خارجيشان حفاظت کند.» اين روزنامه ادامه داد: «تحليلگران حوزه هوافضا ميگويند که توافقات بوئينگ با ايران، آزموني براي اولويتهاي دولت ترامپ است. اگر بوئينگ از فروش هواپيما به ايران منع شود، شايد شرکتهاي ديگر کشورهاي توليدکننده هواپيما اين خلأ را پر کنند.» نايبرئيس شرکت امريکايي «تيل گروپ» که در زمينه هوافضا و صنايع دفاعي فعاليت دارد، ميگويد: «ترامپ روي اين موضوع که بايد عليه ايران سرسخت بود، کارزار انتخاباتي کرد اما بايد گفت که اينها(فروش هواپيما به ايران) به توليد مشاغل مربوط ميشود. خيلي سخت است که اين را بگوييم که «بله ما داريم اين کار را به اروپاييها واگذار ميکنيم» شايد اين دست تحليلها تا حدي به اين پرسش كليدي پاسخ دهد كه چرا امريكاييها در آستانه انتخابات لحن خود را عليه برجام نرمتر كردهاند؟ از اين گذشته، توافق آسمان و بوئينگ نشان ميدهد دولت ترامپ بهرغم لفاظيهاي ضدبرجامي چندان هم مايل نيست در آستانه انتخابات با طرحهاي جديد تحريمي، در تهران دولتي را تضعيف كند كه پايهگذار برجام بوده است.