بي‌تدبيري مسئولان مرگ و ميرها را 20 درصد افزايش داد

دولت محيط زيست منتظر تدبير باد و باران شد

تشديد آلودگي هوا موجب منع فروش طرح ترافيك، آماده‌باش اورژانس، اجراي تردد زوج و فرد خودروها به صورت سراسري و تعطيلي مدارس ‌ تهران و ري شد. ‌باز هم زمستان و وارونگي هوا و معضلات ناشي از آن گريبان پايتخت را گرفت تا يك‌بار ديگر گروهي از آقايان فرصت تشكيل جلسات اضطراري و تصميمات بي‌نتيجه و حرف‌هاي تكراري را به دست بياورند. البته اين اتفاقات در شرايطي رخ مي‌دهد كه چند ماه پيش و در آيين دهمين دوره جايزه ملي محيط زيست رئيس‌جمهور گفته بود: «دولت يازدهم دولت محيط زيست است...»
وقتي درختان يكي يكي قطع شدند و ساختمان‌ها سر به فلك كشيدند، وقتي سال‌هاي سال خودرو‌سازان قول بالا بردن كيفيت را دادند و بي‌توجه از كنار آن گذشتند، وقتي حامل‌هاي انرژي گران شد اما سهمي از آن به گسترش حمل و نقل عمومي اختصاص نيافت، وقتي دولت وام 25 ميليوني خريد خودرو را به راحت‌ترين حالت به جامعه تزريق كرد و وقتي، وقتي، وقتي‌هاي ديگر، بايد منتظر روزهاي بدتر از اين هم باشيم كه خبر برسد براي سلامتي‌تان «تنفس ممنوع!»
اواسط خردادماه، وقتي دكتر حسن روحاني در آيين دهمين دوره جايزه ملي محيط زيست دولتش را دولت محيط زيست معرفي كرد، اين احساس به‌وجود آمد كه حتماً امسال تدابير خوبي براي كنترل آلاينده‌ها و حفاظت از محيط زيست انديشيده شده است. در آن مراسم رئيس‌جمهور در بخشي از صحبت‌هايش با يادآوري اين نكته كه در زمينه حفاظت از محيط زيست برخي از وظايف برعهده دولت است گفت: «وظيفه ما اين است كه برنامه‌ريزي كنيم، بنزين و گازوييل سالم در اختيار مردم قرار دهيم و بتوانيم آلودگي را به حداقل برسانيم. اين وظيفه ما است و در اين كار دولت قدم‌هاي خوبي برداشته است.» وي تصريح كرد: «دولت بنزين پتروشيمي را كنار گذاشت، بنزين يورو 4 را به ويژه در كلانشهرها در اختيار مردم قرار داد و در زمينه استاندارد خودروها سخت‌گيري كرد كه ما آثار آن را مشاهده كرديم.»
رئيس دولت تدبیر و اميد با تأكيد بر اين نكته كه اين دولت، دولت محيط زيست است توضيح داد:«اگر به محيط زيست توجه نشود توسعه پايدار، صنعت، فناوري و سلامتي انسان نمي‌تواند ادامه يابد.»
هر چند آن روز رئيس‌جمهور مدعي شد شاهد تغييرات خوبي است اما هيهات كه امروز مردم شاهد آثار وارونه آن اقدامات هستند و سند اين ادعا هم شرايط وحشتناك هواي پايتخت است.
 
چه كسي مسئول است؟
كافي است كمي تاريخچه آلودگي هوا در كلانشهرها و به خصوص پايتخت را  مرور كنيم تا به خوبي مشخص شود دولت‌ها در 10 سال اخير اراده‌اي براي توسعه حمل و نقل عمومي نداشتند.  هر سال و همزمان با تشديد آلودگي‌ها محدوديت‌هاي بيشتري اعمال مي‌شود اما هيچ‌گاه راهكاري كه بتوان اثرات مثبت آن را در سال بعد مشاهده كرد، ارائه نمي‌شود.
در همين رابطه سيد‌جعفر تشكري‌هاشمي، معاون حمل و نقل شهرداري تهران با اشاره به وضعيت آلودگي هواي پايتخت با بيان اينكه بارها و بارها اعلام كرده‌ايم كه آلودگي هوا، مهم‌ترين چالش تهران است كه اگر تداوم پيدا كند به يك فاجعه ملي بدل مي‌شود، گفت: «بيشترين آلايندگي پايتخت مربوط به منابع متحرك است كه در اين ميان خودرو و موتورسيكلت‌هاي فرسوده بيشترين آلودگي را توليد مي‌كنند.» وي با بيان اينكه بايد مشخص شود مسئوليت كاهش آلودگي هواي پايتخت برعهده چه كسي است، گفت: «بايد مشخص شود كه چه كسي يا كساني تهران را به اين حال و روز انداخته‌اند. چرا مردم پايتخت بايد سالانه صدها گرم ذرات آلاينده را استنشاق كنند؟ چرا بايد ميزان مرگ و مير و متوفيان بهشت زهرا در روزهاي آلاينده حدود 20 درصد افزايش داشته باشد و از حدود 150 نفر به 180 نفر برسد.»
 ‌
سلامتي شهروندان قرباني سود خودروسازان
وقتي دولت پرداخت ميلياردها تومان وام را براي خريد خودروهايي كه اولين آلاينده به شمار مي‌آيند، در دستور كار خود قرار مي‌دهد، مشخص مي‌شود كه جان كودكان و سالمندان پايتخت به اندازه صنعت خودرو براي دولتمردان اهميت ندارد.  اين خيلي ساده انگاري است كه فكر كنيم با يكي دو روز تعطيلي مدارس يا افزايش محدوده طرح ترافيك و زوج و فرد كردن تردد خودروها از در منزل مي‌توانيم به كاهش آلودگي هوا كمك كنيم زيرا همين كارها در سال‌هاي قبل هم اجرا شدند و امسال در شرايط بدتري قرار داريم. پس پيش‌بيني روزهاي بدتر از امروز، دور از انتظار نيست.  با اين اوصاف و با اينكه تك‌تك افراد جامعه به خوبي مي‌دانند هر سال با ورود به فصل سرما و بروز پديده وارونگي هوا، ميزان آلاينده‌ها افزايش مي‌يابد، اما گويي مسئولان از اين امر خبري ندارند و منتظر مي‌مانند تا روز موعود از راه برسد و آن وقت با هول و ولا كاري كنند. بر همين اساس مديركل محيط‌زيست استان تهران گفت: «طبق مصوبه كميته هماهنگي مواقع اضطرار، به دليل آلودگي هوا، فروش آرم طرح ترافيك روزانه از سوي شهرداري تهران تا پايان هفته ممنوع شد.» دوباره از روز گذشته تشكيل جلسات اضطراري و نشست‌ها و تصميمات دقيقه نودي در دستور كار بسياري از سازمان‌هايي قرار گرفت كه 365 روز حقوق مي‌گيرند تا برنامه‌اي جامع و مدون براي هواي تهران و ديگر شهرها تدوين كنند.  همچنين از امروز حرف‌هاي تكراري شروع مي‌شود. حرف‌هايي مانند «اين جلسه به منظور پيش‌بيني اقدامات لازم براي كاهش آلودگي هوا در روزهاي آينده تشكيل شد» و «در شرايط ناسالم هوا برابر دستورالعمل‌هاي موجود از دستگاه‌هاي اجرايي و مبادي مربوطه خواسته شد اقدامات مناسب‌تر و پيشگيرانه‌تري اعمال شود.» اما در اين ميان مديركل محيط‌زيست استان تهران حرف جالبي زد كه معلوم نبود از وظايف‌شان صحبت مي‌كند، يا كم‌كاري‌هاي اين سازمان.  محمدهادي حيدرزاده گفت: «قطعاً حفظ سلامت شهروندان و جلوگيري از ورود به وضعيت اضطرار آلودگي هوا از اولويت‌هاي دستگاه محيط‌زيست و اعضاي كارگروه هماهنگي مواقع اضطرار آلودگي هوا است.» اين جمله يعني گروهي نشسته و دست روي دست گذاشته‌اند تا وضعيت آلودگي هوا به نزديكي‌هاي اضطرار برسد، آن وقت دست به كار شوند و نگذارند وارد اضطرار شود!
  
افزايش 20 درصدي مرگ و ميرها
همين چند روز پيش بود كه رئيس مركز ارتباطات و امور بين‌الملل شهرداري تهران به ارائه آمار تكان‌دهنده‌اي از بالا رفتن مرگ و مير به دليل آلودگي هوا پرداخت و گفت: «هر روز كه هواي تهران ناسالم‌تر است، تعداد متوفيان تهران به شكل معناداري افزايش پيدا مي‌كند. در روزهاي عادي بهشت زهرا (س) به طور متوسط روزانه 150 ميهمان دارد اما در روزهاي دي‌ماه كه آلودگي هوا به اوج مي‌رسد، تعداد ميهمانان بهشت زهرا به 180 نفر در روز افزايش پيدا مي‌كند.»
در يك كلام مرگ و مير در كلانشهر تهران در روزهاي آلوده، نسبت به روزهايي كه هواي تهران عادي است 20 درصد افزايش مي‌يابد.  لازم به ذكر است آمارهاي فوق براي روزهاي آلوده است و در مواقع اضطراري وضع بسيار اسفبارتر مي‌شود.
  
هوا براي همه افراد ناسالم
«به دليل حاكميت شرايط جوي پايدار در روزهاي گذشته و برودت هوا كه منجر به انباشت و تراكم آلاينده‌ها شده، هواي تهران با شاخص بيش از ۱۴۸ در شرايط ناسالم براي گروه‌هاي حساس جامعه قرار دارد.» اين خبر در شرايطي توسط مدير واحد پايش و پيش‌بيني شركت كنترل كيفيت هوا اعلام شد كه اطلاعات بعدي از ايستگاه‎هاي سنجش آلودگي هوا نشان مي‌داد افزايش غلظت آلاينده‌ها به ويژه ذرات معلق در هواي تهران رو به افزايش است.  عدد 148 نيز در حالي اعلام شد كه اگر شاخص كيفيت هوا از ۱۵۰ بيشتر شود، هوا در شرايط ناسالم براي همه افراد جامعه قرار مي‌گيرد و در واقع كيفيت هواي تهران از روز جمعه با شاخص ۱۴۸ در مرز ورود به شرايط هشدار قرار گرفت.  بر همين اساس هر زمان حجم منوكسيدكربن، دي‌اكسيد گوگرد، دي‌اكسيد نيتروژن و ذرات معلق كوچك با قطر كمتر از 10 ميكرون و 5/2 ميكرون به 200 و بيشتر برسد، كميته بحران تشكيل و شرايط اضطراري اعلام مي‌شود.
  
سهم 80 درصدي خودروها در آلودگي
در تهران سالانه بيش از 1/5 ميليون تن مواد آلاينده توليد مي‌شود كه منوكسيد‌كربن درصد زيادي از آن را تشكيل مي‌دهد. بسياري از خودروهاي در حال تردد، فاقد مبدل كاتاليستي براي فيلتر شدن گازهاي سمي خروجي از اگزوز هستند. همچنين بي‌توجهي‌ها به رعايت استانداردهاي فني و زيست محيطي خودروها سبب شده وسايل نقليه موتوري موجود در چرخه حمل و نقل و ترافيك، سهم 80 درصدي در ايجاد آلودگي هوا را به خود اختصاص داده و تهران را در رديف آلوده‌ترين شهرهاي جهان قرار دهند.
همين آمار و ارقام كافي است تا به راحتي بگوييم كه وام ۲۵ ميليوني خودرو كه اخيراً دولت براي كمك به خودروسازان پرداخت كرد، سندي بر فقدان بصيرت مسئولان است، چراكه قطعاً افراد اين جامعه از آهن‌پاره‌هايي كه در انبارها هستند، ارزش بالاتري دارند.